Jak i komu zgłosić znęcanie się nad zwierzęciem? [Praktyczny poradnik]

Opublikowano: 24 września 2025. Autor/ka: Czarna Owca Pana Kota

Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa to formalne zgłoszenie organom ścigania informacji o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego. Umożliwia organom ścigania powzięcie informacji o danym czynie, a następnie wszczęcie dochodzenia lub śledztwa w celu ustalenia sprawcy oraz pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej.
Zgodnie z art. 304 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej: „k.p.k.”): „każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję”. Sformułowanie „społeczny obowiązek” oznacza, że prawodawca nie przewiduje za brak takiego zawiadomienia żadnej kary w prawniczym znaczeniu tego słowa, a jedynie możliwa jest ewentualna odpowiedzialność społeczna związana z napiętnowaniem takiego zaniechania.

Sąsiad stosuje przemoc wobec swojego psa? Kot sąsiadki nie otrzymuje koniecznej pomocy weterynarza? Widząc niepokojącą sytuację nie bój się poinformować organów ścigania – od Ciebie może zależeć życie tego zwierzęcia!

Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa może zostać złożone przez każdą osobę (niezależnie od wieku, obywatelstwa itd.), która ma jakąkolwiek wiedzę na temat możliwego dokonania przestępstwa. Oznacza to, że nie tylko bezpośredni świadek przestępstwa, ale każda osoba dysponująca informacjami na temat popełnienia przestępstwa powinna zawiadomić o tym organy ścigania.

Czego mogę się spodziewać po złożeniu zawiadomienia?

Osoba, która złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, powinna liczyć się z tym, że może zostać wezwana przez organy ścigania do uzupełnienia swoich wyjaśnień, a gdy sprawa trafi przed sąd, może być wezwana jako świadek w sprawie.

Osobie, która złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, przysługują pewne prawa. Sprowadzają się głównie do konieczności informowania o kluczowych rozstrzygnięciach: decyzji o wszczęciu postępowania przygotowawczego, decyzji o odmowie jego wszczęcia albo o umorzeniu śledztwa. W terminie 6 tygodni od daty złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa zostanie dostarczone pisemne powiadomienie o wszczęciu postępowania przygotowawczego w tej sprawie lub o odmowie jego wszczęcia. W przypadku nieotrzymania żadnego powiadomienia, osobie zawiadamiającej przysługuje prawo złożenia zażalenia do prokuratora.

Czy mogę złożyć zawiadomienie anonimowo?

Jednym z różnorodnych sposobów poinformowania o przestępstwie jest anonim: informacja, której autor nie jest znany i – prawdopodobnie – taki chce pozostać. Forma złożenia anonimu też może być różna: informacja telefoniczna bez podania danych osobowych, informacja w formie pisemnej – bez podpisu, z podaniem nieprawdziwych danych personalnych lub też celowo nieczytelnie podpisana. Każda informacja, w tym anonimowa, powinna być traktowana przez Policję równie poważnie.

Jednak należy pamiętać, że sam fakt złożenia anonimu zazwyczaj nie uruchamia automatycznie procedury organów ścigania. Zachodzi bowiem konieczność sprawdzenia uzyskanych informacji i przeprowadzenia wielu czynności uzupełniających. W związku z tym cała procedura prowadząca do pociągnięcia przestępcy do odpowiedzialności się wydłuża. Ponadto osoba, która złożyła zawiadomienie anonimowo, nie ma możliwości kontrolowania dalszych etapów śledztwa bądź dochodzenia i nie może np. złożyć zażalenia do prokuratora.

Natomiast każde zgłoszenie możliwości popełnienia przestępstwa, nawet anonimowe, jest zawsze lepsze niż brak jakiejkolwiek reakcji.

Co ustawa o ochronie zwierząt uznaje za przestępstwo?

Ustawa o ochronie zwierząt (dalej: „u.o.z”) zawiera przepisy karne, zgodnie z którymi przestępstwem jest:

• nieuzasadnione i niehumanitarne zabicie zwierzęcia (art. 35 ust. 1 u.o.z);
• znęcanie się nad zwierzętami (art. 35 ust. 1a u.o.z);
• nieuzasadnione lub niehumanitarne uśmiercenie zwierzęcia lub znęcanie się nad zwierzęciem w typie kwalifikowanym szczególnym okrucieństwem (art. 35 ust. 2 u.o.z).

Są to przestępstwa publiczno-skargowe i podlegają ściganiu z urzędu. Oznacza to, że organy ścigania z urzędu powinny prowadzić postępowania karne w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przeciwko zwierzęciu, czyli na przykład po otrzymaniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa.

Znamiona przestępstwa wynikającego z art. 35 ust. 1 u.o.z są spełnione w przypadku, kiedy dochodzi do odebrania życia zwierzęciu w sposób, który nie jest zalegalizowany na mocy przepisów znajdujących się w ustawie. Przesłanki uzasadniające zabicie zwierzęcia zostały skatalogowane w art. 6 ust. 1 u.o.z. Zaliczamy do nich m.in. ubój i uśmiercanie zwierząt gospodarskich w celu pozyskania mięsa i skór, połów ryb, konieczność bezzwłocznego uśmiercania, polowania i odstrzały w celu ograniczenia populacji zwierząt łownych czy usuwanie osobników zagrażających ludziom. Należy podkreślić, że także „legalne” sposoby zabicia zwierzęcia muszą być przeprowadzone w sposób humanitarny, czyli ograniczający do minimum cierpienie zwierzęcia.

Znęcanie się nad zwierzętami stanowi pojęcie, które należy rozumieć szeroko, czyli jako jakiekolwiek zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień (art. 6 ust. 2 u.o.z).

Będzie to więc zarówno aktywne działanie zmierzające do wyrządzenia krzywdy zwierzętom (np. bicie), jak również przyjęcie postawy biernej, tj. zaniechanie podjęcia określonych działań, jak np. niezapewnienie zwierzęciu należytej opieki poprzez wygłodzenie. Ustawa o ochronie zwierząt w art. 6 ust. 2 wymienia przykładowe zachowania, które stanowią znęcanie się nad zwierzętami, ale to katalog otwarty, czyli niewyczerpujący. Oznacza to, że przestępstwem znęcania się nad zwierzętami będą także inne działania prowadzące do bólu lub cierpień zwierząt, nawet jeśli nie są wskazane wprost w ustawie o ochronie zwierząt.

W jaki sposób można złożyć zawiadomienie?

Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa może zostać złożone w formie pisemnej bądź ustnie do protokołu w każdej jednostce Policji w kraju bądź w prokuraturze.

Ustne złożenie zawiadomienia polega na opowiedzeniu policjantowi bądź prokuratorowi o całym wydarzeniu. Po złożeniu ustnego zawiadomienia osoba zgłaszająca może zostać od razu przesłuchana w charakterze świadka. Zarówno zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, jak i późniejsze przesłuchanie zostaną zapisane w protokole, który wypełni policjant lub prokurator. Na koniec protokół musi zostać podpisany przez osobę składającą zawiadomienie.

W przypadku składania zawiadomienia pisemnie, pismo zawierające informacje na temat popełnionego przestępstwa należy zostawić na komisariacie Policji lub w prokuraturze albo wysłać je drogą listowną.

Najbardziej istotne elementy zawiadomienia

Zawiadomienie pisemne, powinno spełnić wymogi pisma procesowego wynikające z art. 119 k.p.k. tzn., że powinno zawierać w szczególności:

• oznaczenie organu, do którego jest skierowane (oznaczenie jednostki Policji lub Prokuratury wraz z adresem),
• imię, nazwisko oraz adres zawiadamiającego,
• opisanie sprawy, której dotyczy zawiadomienie (w miarę potrzeby z uzasadnieniem),
• datę i podpis zawiadamiającego.

Istotnym elementem składanego zawiadomienia – zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej – jest jak najbardziej szczegółowy opis zdarzenia, który będzie zawierał precyzyjne informacje na temat danej sytuacji.

Jasne i dokładne opisanie możliwości popełnienia przestępstwa pozwoli organom ścigania na szybkie i skuteczne podjęcie działań.

Możesz się zapoznać z wzorem zawiadomienia oraz opracowanym przez nas przykładowym zawiadomieniem o możliwości popełnienia przestępstwa.

Czy funkcjonariusz może odmówić przyjęcia mojego zawiadomienia?

Odmowa przyjęcia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa jest niezgodna z prawem.

Organy ścigania mogą, w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie, odmówić wszczęcia śledztwa, ale zawsze mają obowiązek przyjęcia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, co oznacza, że bez wyjątku, muszą sprawę zbadać i sprawdzić.

Funkcjonariusze mają ustawowy obowiązek przyjąć i zarejestrować każde zawiadomienie o przestępstwie. Nawet jeśli sprawa wydaje się błaha, policjanci muszą ją przyjąć i nadać jej bieg.

Jednymi z najczęściej spotykanymi powodami odmowy przyjęcia zawiadomienia mogą być: brak dowodów na popełnienie przestępstwa, zbyt błaha sprawa lub brak wypełnienia znamion przestępstwa. Należy wtedy pamiętać, że obywatel zgłaszając możliwość popełnienia przestępstwa nie ma obowiązku przedstawiać dowodów, ponieważ jest to zadaniem Policji, a określenie czy doszło do przestępstwa czy nie należy do zadań prokuratury.

Warto też wiedzieć, że Policja nie może argumentować nieprzyjęcia zawiadomienia brakiem czasu, funkcjonariuszy czy brakiem właściwości miejscowej dla danej sprawy – zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa powinno zostać przyjęte zawsze, bez względu na okoliczności i przez każdą jednostkę Policji w kraju.

W sytuacji, gdy mimo wszystko funkcjonariusz Policji nie chce przyjąć zawiadomienia, nie należy się poddawać. Składając zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, obywatel wypełnia swój społeczny obowiązek i ma do tego prawo. W związku z tym, w przypadku odmowy należy zażądać rozmowy z dyżurnym jednostki lub jego przełożonym. Warto także sporządzić notatkę z daty, godziny i miejsca próby złożenia zawiadomienia oraz postarać się o świadków takiej sytuacji. Ponadto sprawę można zgłosić do Biura Spraw Wewnętrznych, a samo zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa złożyć bezpośrednio do prokuratury.

Podsumowanie

Zawiadomienie właściwych organów o możliwości popełnienia przestępstwa jest spełnieniem społecznego obowiązku ciążącego na nas wszystkich.

W przypadku przestępstw przeciwko zwierzętom obowiązek ten jest o tyle donioślejszy, że zwierzęta nie są w stanie same stanąć w swojej obronie. Musi zrobić to ktoś z nas – ludzi.

Teraz, mając do dyspozycji wzór zawiadomienia, a także wiedzę na temat całej procedury, możesz podjąć odpowiednie działania.

Pamiętaj, że Twoje niedogodności w postaci czasu spędzonego na komisariacie czy w prokuraturze będą niejednokrotnie blakły wobec tego, co na co dzień przechodzą krzywdzone zwierzęta.

Składając zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa działasz aktywnie na rzecz ochrony zwierząt i poszanowania ich praw!

Izabela Walkiewicz – studentka prawa na Uniwersytecie Warszawskim, specjalizująca się w prawnej ochronie zwierząt i środowiska, współautorka raportu „Niech giną. Jak nie chronimy zwierząt w czasie kryzysów i wojen”.